W lutym 2018 r. z inicjatywy Instytutu Pawła Włodkowica powstało konsorcjum pięciu instytucji (IPW, Fundacja Krzyżowa dla Porozumienia Europejskiego, Post Bellum – Słowacja, Centrum pro dokumentaci totalitnich rezimu – Czechy, Fundatia Academia Civica – Rumunia), które złożyło wspólny wniosek w ramach programu Europe for Citizens (konkurs Remembrance). Projekt został wysoko oceniony i uzyskał finansowanie. Celem projektu było opisanie procesu kształtowania pamięci narodowej czterech państwa w stuleciu 1918-2018.

 W jaki sposób pomniki opowiadają nam przeszłość? || Podsumowanie projektu Monuments of Remembrance 1918-2018.

Pomniki to obiekty, które zostały umieszczone w widocznych miejscach przestrzeni publicznej, aby oddać hołd zasłużonym, zachować pamięć o szczególnie istotnych wydarzeniach, lub też przywrócić pamięć o tym, co zapomniane. Czasami jednak stają się one elementem świadomej manipulacji i mają zmienić sposób, w jaki ludzie postrzegają przeszłość.

Ich długotrwała obecność w przestrzeni publicznej pozwala zobaczyć, jak z upływem lat zmienia się znaczenie, jakie przywiązywane jest do tego, co pomnik upamiętnia. Sprawiając, że pomniki są ważnym wskaźnikiem zmian w pamięci zbiorowej. Patrząc na ich historię – od okoliczności powstania, przez późniejsze losy – można wykorzystać je do poznania i zrozumienia historii danego kraju.

Przybliżenie wiedzy na temat możliwości wykorzystania pomników w poznaniu historii, a przez to lepszego zrozumienia, jaką rolę odgrywa pamięć w kształtowaniu tożsamości i wartości, jest celem projektu Monuments of Remembrance 1918-2018.

Projekt Monuments of Remembrance 1918-2018 jest międzynarodowym projektem edukacyjnym, realizowanym w Polsce, Czechach, Słowacji i Rumunii przez pięć niezależnych organizacji społeczeństwa obywatelskiego, które na co dzień zajmują się propagowaniem wiedzy o przeszłości oraz edukacją historyczną i obywatelską:

  • Fundację „Krzyżowa” dla Porozumienia Europejskiego (Polska),
  • Instytut Pawła Włodkowica (Polska),
  • Centrum pro dokumentaci totalitnich rezimu, z.s. (Czechy),
  • Post Bellum SK (Słowacja),
  • Fundatia Academia Civica (Rumunia).

Udział w projekcie wzięła młodzież szkolna, naukowcy, eksperci od public history, edukacji historycznej i obywatelskiej oraz nauczyciele z Polski, Czech, Słowacji i Rumunii.

W ramach projektu powstała strona internetowa www.monuments-remembrance.eu, na której zamieszone zostały informacje na temat 300 wybranych pomników z czterech wyżej wymienionych krajów. Ich opisy zostały specjalne przygotowane, aby podkreślić nie tylko to, co pomniki przedstawiają, ale w jaki sposób zmieniało się ich znaczenie na przestrzeni kolejnych lat.

Na stronie www.monuments-remembrance.eu dostępny jest także guidebook, zawierający bliższe informacje na temat tego, w jaki sposób pomniki wykorzystywane są do opowiadania o historii (lub też pewnej jej wersji) oraz przedstawia główne założenia metodyczne wykorzystane podczas przygotowywania opisów pomników podczas projektu. Publikacja ta zawiera także wskazówki, w jaki sposób włączyć pomniki w proces edukacji historycznej, czemu służą specjalnie opracowane scenariusze zajęć, oraz rekomendacje, mające na celu wskazanie, w jaki sposób należy interpretować pomniki – w tym także te, które mogą rodzić konflikty.

Projekt Monuments of Remembrance 1918-2018 realizowany był od 31 sierpnia 2018 r. do 31 stycznia 2020 r. w Polsce, Czechach, Słowacji i Rumunii w ramach programu Europa dla Obywateli (komponent: Pamięć o przeszłości Europy).

Poniżej przedstawiony jest szczegółowy przebieg kolejnych etapów jego realizacji.

W ramach tego projektu zrealizowano pięć wydarzeń:

Wydarzenie 1: Spotkanie partnerów projektu

Udział: W spotkaniu udział wzięło 28 obywateli, z których 20 pochodziło z Wrocławia, Świdnicy i Krzyżowej (Polska), 2 z Pragi. (Czechy), 2 z Bratysławy (Słowacja) 4 z Bukaresztu oraz Sighet (Rumunia).

Miejsce/Data: Wydarzenie miało miejsce w Krzyżowej (Polska) w dniach od 30/09/2018 do 02/10/2018

Krótki opis: W dniach 30.09.-02.10.2018 w Krzyżowej odbyło się spotkanie przedstawicieli Fundacji „Krzyżowa”, Instytutu Pawła Włodkowica (Polska), Post Bellum (Słowacja), Centrum pro dokumentaci totalitnich rezimu, z.s. (Czechy) oraz Fundatia Academia Civica (Rumunia) – partnerów projektu Monuments of Remembrance 1918-2018.

Podczas spotkania ekspertów z zakresu historii oraz public history z Polski, Czech, Słowacji i Rumunii, dyskutowano o polityce historycznej oraz działaniach obywatelskich w zakresie kształtowania zbiorowej. Uczestnicy spotkania ustalili metodologię pracy oraz podzielili się zadaniami, które wspólnie realizować będą w ramach projektu. W ramach spotkanie odbyło się także szkolenie na temat metod pracy z młodzieżą, co będzie istotną częścią projektu.

Wydarzenie 2: Etap dokumentacyjny – przygotowywanie opisów pomników.

Udział: W pracach udział wzięło 35 obywateli, z których 10 pochodziło z Wrocławia, Świdnicy i Krzyżowej (Polska), 3 z Pragi. (Czechy), 4 z Bratysławy (Słowacja) 18 z Bukaresztu oraz Sighet (Rumunia).

Miejsce/Data: Prace prowadzone były w Polsce, Czechach, Słowacji i Rumunii w dniach od 03/10/2018 do 30/06/2019

Krótki opis: Jednym z głównych efektów realizowanego projektu jest przygotowanie 300 opisów pomników z Polski, Czech, Słowacji i Rumunii, które zostaną zamieszczone na ogólnodostępnej stronie internetowej, gdzie służyć będą jako źródło wiedzy na temat tego, w jaki sposób pomniki wykorzystywane są do opowiadania historii oraz staną się narzędziem możliwym do wykorzystania w edukacji z młodzieżą.

W tym celu eksperci z organizacji partnerskich projektu ustalili listę pomników znajdujących się na terenie ich kraju, których okoliczności powstania, późniejszy los, przypisywane im znaczenie czy też tematyka przedstawiona na nich, sprawiały, że zasługiwały na zamieszczenia na stronie internetowej projektu. Następnie przez wiele miesięcy zbierali informacje na temat okoliczności powstania oraz późniejszych losów pomników, jak również samodzielnie przygotowywali dokumentację fotograficzną pomników, bądź też pozyskiwali ją od osób trzecich.

Każdy z pomników został opisany w dwóch językach – w języku kraju, na terenie którego powstał jak również w języku angielskim, który jest językiem roboczym projektu.

Tak przygotowane opisy były przekazywane koordynatorom projektu, którzy stopniowo zamieszczali je na stronie internetowej projektu.

Wydarzenie 3: Etap edukcyjny – włączenie młodzieży szkolnej do projektu

Udział: W pracach udział wzięło 336 obywateli, z których 83 pochodziło z Wrocławia (Polska), 90 z Pragi (Czechy), 75 z Bratysławy, Ziar nad Hronom, Banská Bystrica (Słowacja) 88 z Bukaresztu, Cosesti Arges oraz Sighet (Rumunia).

Miejsce/Data: Prace prowadzone były w Polsce, Czechach, Słowacji i Rumunii w dniach od 01/03/2019 do 30/06/2019

Krótki opis: Niezwykle ważnym elementem projektu jest promowanie jego założeń i wiedzy o pomnikach wśród młodzieży szkolnej oraz włączanie jej do samodzielnego badania okoliczności i historii powstania wybranych pomników.

Dlatego też w szkołach w Polsce, Czechach, Słowacji i Rumunii, eksperci z organizacji partnerskich projektu przeprowadzali zajęcia poświęcone wybranym elementom polityki historycznej oraz sposobów, w jaki społeczeństwa upamiętniają historię swojego narodu. Podczas tych zajęć uczniowie zapoznali się także z założeniami projektu Monuments of Remembrance 1918-2018 oraz metodami sporządzania opisów pomników.

Następnie pracując samodzielnie lub a małych grupach, pod opieką nauczyciela historii lub ekspertów z organizacji partnerskich projektu, uczniowie mieli za zadanie zbadać nie tylko okoliczności powstania wybranych przez siebie obiektów – ale przede wszystkim to, jak funkcjonują one w świadomości lokalnej społeczności. Wyniki prac uczniów były przedstawiane w formie prezentacji lub wystaw na terenie szkół lub organizacji partnerskich projektu z danego kraju. Najlepsze opisy pomników zostały zaś zamieszczone na stronie projektu.

Wydarzenie 4: Warsztaty edukacyjne dla młodzieży

Udział: W spotkaniu udział wzięło 149 obywateli, z których 119 pochodziło z Wrocławia i Leszna (Polska), 15 z Kaiserslautern (Niemcy), 15 z Odessy (Ukraina).

Miejsce/Data: Warsztaty odbyły się w Krzyżowej (Polska) w dniach od 24/09/2019 do 26/09/2019

Krótki opis: W dniach 24-26.09.2019 w Krzyżowej odbyły się warsztaty edukacyjne projektu „Monuments of Remembrance 1918-2018”. W ich trakcie młodzi ludzie z Polski, którzy uczestniczyli w projekcie już od początku tego roku, jak równie grupa młodzieży z Niemiec i Ukrainy, wzięli udział w warsztatach poświęconych edukacji obywatelskiej oraz wysłuchali wykładów, dotyczących pamięci zbiorowej, konfliktów pamięci, stosunku wobec obcego dziedzictwa kulturowego oraz trudnego procesu rozliczania się reliktami przeszłości – na przykładzie dekomunizacji w Polsce.

Wydarzenie 5: Debata oraz seminarium podsumowujące projekt

Udział: W spotkaniu udział wzięło 56 obywateli, z których 43 pochodziło z Wrocławia, Świdnicy, Warszawy i Krzyżowej (Polska), 2 z Pragi i Strakovice (Czechy), 5 z Bratysławy (Słowacja) i 6 z Bukaresztu, Cosesti Arges oraz Sighet (Rumunia).

Miejsce/Data: Spotkania odbyły się we Wrocławiu (Polska) w dniach od 11/10/2019 do 13/10/2019

Krótki opis: 11.10.2019, w Strefie Kultury Wrocław, odbyła się debata „Historia w przestrzeni publicznej. Jak opowiadana jest nam przeszłość?”. Wzięli w niej udział historycy oraz eksperci z zakresu edukacji historycznej z czterech krajów Europy Środkowo-Wschodniej: Polski, Czech, Słowacji i Rumunii. Podczas debaty padały pytania o to, w jaki sposób w poszczególnych krajach przestrzeń publiczna wykorzystywana jest do opowiadania o przeszłości. Eksperci mówili również o tym, jakie wyzwania stają przed edukacją historyczną i czym różni się dyskusja o przeszłości w Polsce, Czechach, Słowacji i Rumunii. Zaprezentowano także wyniki projektu Monuments of Remembrance 1918-2018 i zapowiedziano udostępnienie wyników projektu na specjalnie powstałej stronie internetowej.

Była to otwarta debata, w której udział poza zaproszonymi ekspertami i pracownikami organizacji partnerskich projektu udział wzięła młodzież szkolna oraz zainteresowani mieszkańcy Wrocławia.

Po zakończeniu debaty i przez kolejne dwa dni, trwało spotkanie podsumowujące projekt Monuments of Remembrance 1918-2018,  trakcie którego przedstawiciele organizacji partnerskich projektu mogli wymienić się swoimi doświadczeniami i spostrzeżeniami, zaplanować dalsze działania z wykorzystaniem narzędzi powstałych w trakcie projektu, oraz wspólnie zastanowić się nad najnowszymi metodami, stosowanymi do promowania wiedzy historycznej – czemu służyły wystąpienia specjalnie zaproszonych ekspertów, który pracowali przy międzynarodowych projektach historycznych i wystawienniczych.

Było to zarazem ostatnie wydarzenie zorganizowane w ramach projektu.

 

How do monuments tell about the past? || A summary of the project Monuments of Remembrance 1918-2018.

 

Monuments are objects that have been placed in visible places in public space to pay tribute to the deserved, to preserve the memory of particularly important events, or to restore the memory of the forgotten. Sometimes, however, they become an element of conscious manipulation and are meant to change the way people perceive the past.

Their long-term presence in the public space allows us to see how the importance of what a monument commemorates changes over the years. This makes monuments an important indicator of changes in collective memory. Looking at their history – from the circumstances of their creation to their later fate – they can be used to learn and understand the history of a country.

To bring closer the knowledge about the ways in which monuments can be used to learn about history and therefore to better understand the role of memory in shaping identity and values is the aim of the project Monuments of Remembrance 1918-2018.

The project Monuments of Remembrance 1918-2018 is an international educational project, implemented in Poland, Czech Republic, Slovakia and Romania by five independent civil society organisations, which are working on a daily basis to promote knowledge about the past and to promote historical and civic education:

  • Krzyżowa Foundation for Mutual Understanding in Europe (Poland),
  • Paweł Włodkowic Institute (Poland),
  • Centrum pro dokumentaci totalitnich rezimu, z.s. (Czech Republic),
  • Post Bellum SK (Slovakia),
  • Fundatia Academia Civica (Romania).

Among participants of the project were school students, scientists, experts in the field of public history, historical and civic education and teachers from Poland, Czech Republic, Slovakia and Romania.

As part of the project, the website www.monuments-remembrance.eu was created, which contains information on 300 selected monuments from the four countries mentioned above. Their descriptions have been specially prepared to highlight not only what the monuments depict, but how their significance has changed over the years.

On www.monuments-remembrance.eu you can also find a guidebook with more information on how monuments are used to tell about the past (or a certain version of it) and the main methodological guidelines used to prepare descriptions of the monuments during the project. This publication also contains guidelines on how to use monuments in the process of historical education, for which purpose special scenarios have been developed, and recommendations on how to interpret monuments, including those that may lead to conflicts.

The Monuments of Remembrance 1918-2018 project was implemented from 31 August 2018 to 31 January 2020 in Poland, Czech Republic, Slovakia and Romania under the Europe for Citizens programme (strand: European Remembrance).

Below you will find a detailed course of the subsequent stages of its implementation.

Five events have been carried out as a part of this project:

Event 1: Project partner meeting

Participation: The meeting was attended by 28 citizens, 20 of whom came from Wrocław, Świdnica and Krzyżowa (Poland), 2 from Prague. (Czech Republic), 2 from Bratislava (Slovakia) 4 from Bucharest and Sighet (Romania).

Place/Date: The event took place in Krzyżowa (Poland) from 30/09/2018 to 02/10/2018.

Short description: On 30.09.-02.10.2018 in Krzyżowa took place a meeting of representatives of Krzyżowa Foundation (Poland), Paweł Włodkowic Institute (Poland), Post Bellum (Slovakia), Centrum pro dokumentaci totalitnich rezimu, z.s. (Czech Republic) and Fundatia Academia Civica (Romania) – partners of the project Monuments of Memory 1918-2018.

During this meeting of experts in history and public history from Poland, the Czech Republic, Slovakia and Romania, historical policy and civic activities in the field of collective formation were discussed. The participants of the meeting agreed on the methodology of work and shared the tasks they will jointly implement in the project. The meeting also included training on youth work methods, which will be an important part of the project.

Event 2: Documentary stage – preparation of descriptions of monuments

Participation: 35 citizens took part, 10 of whom came from Wrocław, Świdnica and Krzyżowa (Poland), 3 from Prague. (Czech Republic), 4 from Bratislava (Slovakia) 18 from Bucharest and Sighet (Romania).

Place/Date: Works were carried out in Poland, the Czech Republic, Slovakia and Romania from 03/10/2018 to 30/06/2019.

Short description: One of the main results of the project is the preparation of 300 descriptions of monuments from Poland, Czech Republic, Slovakia, and Romania, which will be published on a website open to the public, where they will serve as a source of knowledge on how monuments are used for telling about history and will become a tool that can be used in educational activities with young people.

For this purpose, experts from the project partner organizations have established a list of monuments located in their country, whose circumstances, subsequent fate, the importance attributed to them, or the topics depicted on them, made them worthy of being published on the project website. Then, for many months, they collected information on the circumstances of the creation and the subsequent fate of the monuments, as well as they prepared photographic documentation of the monuments themselves, or obtained it from third parties.

Each of the monuments was described in two languages – the language of the country where it was created, as well as English, which is the working language of the project.

The descriptions prepared in this way were forwarded to the project coordinators, who gradually published them on the project website.

Event 3: Educational stage – involving students into the project

Participation: 336 citizens took part, 83 of whom came from Wrocław (Poland), 90 from Prague (Czech Republic), 75 from Bratislava, Ziar nad Hronom, Banská Bystrica (Slovakia) 88 from Bucharest, Cosesti Arges and Sighet (Romania).

Place/Date: Activities were carried out in Poland, Czech Republic, Slovakia and Romania from 01/03/2019 to 30/06/2019.

Short description: An extremely important element of the project is to promote its objectives and knowledge of the monuments among students and to encourage them to research the circumstances and history of the creation of selected monuments on their own.

Therefore, in schools in Poland, Czech Republic, Slovakia and Romania, experts from the project’s partner organizations conducted classes on selected elements of historical policy and the ways in which societies commemorate the history of their nation. During these classes, students also became acquainted with the objectives of the Monuments of Remembrance 1918-2018 project and the methods of preparing descriptions of the monuments.

Then, working alone or in small groups, under the supervision of a history teacher or experts from the partner organizations of the project, students were asked to investigate not only the circumstances of the creation of the objects of their choice – but above all how they function in the awareness of the local community. The results of pupils’ work were presented in the form of presentations or exhibitions in schools or project partner organizations from a given country. The best descriptions of the monuments have been published on the project website.

Event 4: Educational workshops for students

Participation: The meeting was attended by 149 citizens, 119 of whom came from Wrocław and Leszno (Poland), 15 from Kaiserslautern (Germany), 15 from Odessa (Ukraine).

Place/Date: Workshop took place in Krzyżowa (Poland) from 24/09/2019 to 26/09/2019.

Short description: On 24-26.09.2019 in Krzyżowa the educational workshops of the project took place. During them, young people from Poland, who have participated in the project since the beginning of that year, as well as a group of young people from Germany and Ukraine, took part in workshops devoted to civic education and participated in lectures on collective memory, conflicts of memory, attitudes towards foreign cultural heritage and the difficult process of dealing with relics of the past – on the example of decommunization in Poland.

Event 5: Debate and seminary summarizing the project

Participation: The meeting was attended by 56 citizens, 43 of whom came from Wrocław, Świdnica, Warsaw and Krzyżowa (Poland), 2 from Prague and Strakovice (Czech Republic), 5 from Bratislava (Slovakia) and 6 from Bucharest, Cosesti Arges and Sighet (Romania).

Place/Date: Meetings were held in Wrocław (Poland) from 11/10/2019 to 13/10/2019.

Short description: On 11.10.2019, in the Wrocław Culture Zone, a debate on ‚History in public space. How is the past told to us?’ was held. It was attended by historians and experts in history education from four Central and Eastern European countries: Poland, Czech Republic, Slovakia and Romania. During the debate, questions were asked about how in particular countries public space is used for telling about the past. The experts also talked about the challenges faced by history education and the differences between the discussion about the past in Poland, Czech Republic, Slovakia and Romania. The results of the project Monuments of Remembrance 1918-2018 were also presented and it was announced that the project results will be made available on a specially created website.

It was an open debate, in which apart from invited experts and employees of the project partner organizations, students and interested citizens of Wrocław took part.

After the debate and for the next two days, a summary meeting of the project Monuments of Remembrance 1918-2018 was held, during which representatives of the project’s partner organizations could exchange their experiences and remarks, plan further activities using the tools developed during the project, and jointly reflect on the latest methods used to promote historical knowledge – which was supported by lectures given by specially invited experts who worked on international historical and exhibition projects.

This was also the last event organized within the project.